Goorsestraat – aflevering 2 – Familie Zwienenberg

Kriskras trekken we de komende tijd de Goorsestraat over. Uitgangspunt zijn de jaren vijftig, toen ik op de lagere school zat. De straat is nog altijd de ziel van het dorp. Het verkeer van Goor naar Haaksbergen- Enschede of andersom en het kruispunt bij De Witte symboliseert de openheid van Hengevelde. Vroeger trokken de boeren, hun vrouwen of kinderen over deze straat naar kruidenier, drogist en bakker, café, fietsenmaker en schoenmaker en niet te vergeten naar de kerk. De melkboeren bereikten over de Goorsestraat de melkfabriek. De boeren haalden meel en ander veevoer aan de overkant en veel kinderen zoals ik moesten eerst een stukje over de Goorsestraat voor ze de laatste paar honderd meter konden afleggen naar lagere school. Ik duik de komende tijd op Wegdam Nieuws in het vroegere leven aan de Goorsestraat.

Deze keer de tweede aflevering: de familie Zwienenberg.

De ijzersterke, moedige Mina 
Hendrik Zwienenberg uit Elsen en Mina Barink uit de Hoeve hadden verkering met elkaar – laten we zeggen een jaar of negentig geleden – en wilden trouwen. Ook wilden ze graag een eigen zaak. Hendrik was fietsenmaker van beroep. Hun ogen vielen op een plek aan de Goorsestraat in Hengevelde, vijftig meter voorbij het kruispunt van de provinciale wegen van Goor naar Haaksbergen en van Neede naar Delden. Daar bouwden ze een groot huis met werkplaats en winkel waar je nieuwe fietsen kon kopen, maar ook porselein, allerhande huisraad en speelgoed. 

Ze trouwden op 30 oktober 1925. Hendrik was bijna 35 jaar, Mina was 25. Dochter Riek werd geboren in de zomer van 1927, ruim een jaar later volgde Annie, weer anderhalf jaar later kwam Jan ter wereld en in februari 1932 baarde Mina haar vierde kind, genaamd Henk. Twee dochters, twee zonen. Hendrik en Mina waren er zeker tevreden mee, maar of ze nog meer kinderen hadden willen hebben, zou nooit bekend worden. Want baby Henk was nog maar zes weken oud toen zijn vader Hendrik verongelukte. Hij was gevraagd om de bliksemafleider van de melkfabriek te repareren. Tijdens de klus viel hij van de ladder en brak zijn nek. Hij werd naar het ziekenhuis gebracht en zou nooit meer thuis komen. Op 1 april 1932 overleed Hendrik. 

Annie
Mina stond er vanaf die dag alleen voor. Hoe heeft ze de klap verwerkt? Wat kwam er allemaal op haar af? Van de vier kinderen is Annie (84) de enige die nog leeft. Toen haar vader de fatale val van de ladder maakte, was ze drie jaar oud. Wat herinner je je dan nog van je vader? Vrijwel niets. ‘Ik heb hem jammer genoeg niet gekend. Ik weet nog vaag dat hij een brommer had en dat hij groot en lang was. Ik was pas drie’, zegt Annie als ik haar spreek in haar huis aan de Bekkampstraat. Vol bewondering spreekt ze over haar moeder en de manier waarop ze zich door de moeilijke tijd heen heeft geslagen. Vier jonge kinderen en een drukke zaak. ‘Ze kreeg hulp van vele goede bekenden uit het dorp en zelf werkte ze hard’, weet Annie. Een grote steun was Theo Hek, de knecht – afkomstig uit Borne - die dag en nacht bij de familie inwoonde. Hij deed de werkplaats en repareerde de fietsen. Moeder Mina was in de winkel en deed de huishouding. ‘Alles draaide om haar, maar we moesten allemaal helpen. Riek deed de was en ik moest strijken. Ze had liever dat ik het strijkwerk deed, want ik was volgens haar secuurder.’

Gezellig
Mina was gek met de kinderen. ‘We hebben altijd goed te eten gehad ondanks dat het leven in die tijd niet gemakkelijk was. Een koekje kregen we nooit, behalve als er bezoek was. Elke zondag kregen we een paar pinda’s. Daarna ging de zak weer dicht tot de zondag erop. We wisten niet anders en waren er dik tevreden mee.’
Annie herinnert zich de decembermaand als een mooie periode van het jaar. ‘Dan moesten de fietsen aan de kant of zelfs even uit de winkel. Mijn moeder verkocht met Sinterklaas veel speelgoed. Ik was dan altijd veel in de winkel, dat was natuurlijk heel gezellig, hoewel we nergens aan mochten komen. In de dagen voor oud en nieuw verkochten we vuurwerk. Dat was ook heel erg leuk. En druk, druk druk. Ja, dat was een gezellige tijd. De winkel was open tot tien uur ’s avonds. Dat had je in de andere maanden niet.’

Krulspelden
In de beginjaren zestig, toen de zaak aan de Goorsestraat achteruit ging, verhuisde Mina vrij plotseling naar het gezin van haar dochter Riek. Eerst aan de Diepenheimsestraat, daarna aan de Nieuwstraat. Ze sliep bij haar kleindochters Ingrid en Jacquelien op de kamer. ‘Zo ging dat toen’, vertelt Ingrid. ‘Het zijn situaties die je nu niet meer tegenkomt. Elk kind heeft tegenwoordig zijn eigen kamer.’ Ze herinnert zich goed hoe ze soms met haar oma naar mensen in Hengevelde ging om hulp te bieden. Het waren mensen die haar vroeger ook geholpen hadden. Ze vond dat ze wat terug moest doen. Zo weet ik nog dat we samen de hele dag bij de familie Pierik hebben mee geholpen met het inwecken van groente.’
Mina werd op latere leeftijd blind. Beurtelings bleef er iemand bij haar thuis, maar op enig moment is ze naar het verpleeghuis in Delden verhuisd. ‘We kregen een vaste avond om erheen te gaan. Ik weet nog dat ik elke dinsdag aan de beurt was. Dan draaide ik de vrouwen daar krulspelden in. Had ik meteen wat te doen. De kapper was er trouwens minder blij mee.’ Ingrid typeert haar oma als een ijzersterke, moedige en zelfstandige vrouw.
Mina is op 25 mei 1991 op 91-jarige leeftijd in Delden overleden.      

Brummelhuis
Terug naar Annie. Haar leven speelde zich grotendeels af op de Goorsestraat. Na de lagere school kwam ze bij de firma Brummelhuis op kantoor en haalde toen een diploma typen en boekhouden. Theo Wegdam was onderwijzer op de lagere school. ‘Als hij daar klaar was, kwam hij naar kantoor om alles voor de melkfabriek van Brummelhuis te regelen. Hij was een heel goede kracht voor de firma. Hij kon lange rijen getallen sneller optellen dan een telmachine. Dan liep hij er met het potlood langs en zette de uitkomst eronder’, vertelt Annie die na een paar jaar ook twee dagen bij Brummelhuis in de huishouding ging werken en een dag bij café Veehof, vooral als er bruiloften waren. In 1968 trouwde ze met Jan Mensink. Ze kregen één zoon, John die ook in Hengevelde woont en twee kinderen heeft. Jan is 13 december 2006 overleden. 

Riek en Henk
Annies oudste zus Riek ging meteen na de lagere school aan het werk als huishoudelijke hulp op verschillende adressen. Ze bleef thuis wonen tot ze op 25 september 1956 trouwde met Joop Stortelder uit Neede. Ze kregen vijf kinderen, twee dochters (Ingrid en Jacquelien) en drie zonen (Han, Henk en Jopie) en negen kleinkinderen. Joop is op 28 oktober 2004 overleden. Hij was 78 jaar. Riek stierf ruim drie maanden later. Zij was toen 77 jaar.

Haar jongste broer Henk was als architect verbonden aan de gemeente Steenwijk, waar hij tot zijn dood (in februari 2005) gewoond heeft. Henk was in zijn jonge jaren een zeer goede schaatser. Hij was vooral op de korte afstanden bijna onklopbaar. Ook in de koppelwedstrijden die destijds overal in de regio werden gehouden, was Henk goed. De beroemde Elfstedentocht van 1963, de meest barre aflevering ooit, heeft hij niet uitgereden. Hij werd halverwege met bevroren ogen van het ijs gehaald. 
Henk was getrouwd met Lies Scholten uit Haaksbergen. Ze kregen twee kinderen.

Jan
Jan, de oudste zoon des huizes, kwam na de lts in de zaak waaraan intussen ook een benzinepomp was toegevoegd. Maar de klandizie werd minder, de zaak ging achteruit en uiteindelijk verkocht Jan woonhuis en bedrijf aan Marinus Kleinsman en diens vrouw Dinie. Dat was in 1964. Jan kreeg een baan bij een bandencoverbedrijf in Hengelo. Na een maagbloeding was hij lange tijd thuis, werkte vervolgens bij de SWB en werd daarna afgekeurd. Hij is op 12 januari 2001 overleden. Hij was getrouwd met Tinie Spekreijse. Ze hebben geen kinderen.

Kleinsman
In november 1964 was het pand leeg. Marinus Kleinsman zag er brood in en kocht het. Hij was al anderhalf jaar in Nieuw-Zeeland geweest, waar ook twee broers van hem naar toe waren gegaan. Maar hij en zijn vrouw Dinie kwamen terug en begonnen in Hengevelde aan een nieuwe toekomst. Ze maakten het huis weer wat bewoonbaar en bouwden het daarna verder uit. Eerst hadden ze de werkplaats aan huis, in 1975 bouwden ze een nieuwe. Ook het tankstation (tot 1995 Esso, daarna Avia) werd vernieuwd. Het bedrijf is in de bijna vijftig jaar dat de Kleinsmannen het runnen, uitgegroeid tot een markant punt aan de Goorsestraat.
Marinus en Dinie kregen drie kinderen. Theo is op de zaak, Robert is vrachtwagenchauffeur en Wilma is medisch secretaresse. Zij woont in Zenderen. Intussen hebben Marinus en Dinie vier kleinkinderen. 

NB Op de familiefoto staat Mina in het midden. Links van haar Henk en Riek, rechts Annie en Jan.